106b là hồ báo cấm căn bản thường gặp gỡ trên đường, được giảng giải trong Luật Giao thông đường bộ.

Biển này cũng được giảng giải ở rất nhiều Nghị định, Thông tư và Quy chuẩn kỹ thuật nhà nước. Nhưng tới nay, theo thắc mắc trên diễn đài và các lời trả lời vẫn nhận thấy mỗi người hiểu một khác, kể cả các quan toà, trạng sư, thậm chí phải ra tòa, như câu chuyện tài xế Phan Đình Anh thua kiện ở Nghệ An. Vì sao lại có tình trạng như vậy?

Nguyên nhân của tình trạng trên bắt nguồn từ các văn bản pháp quy về liên lạc đường bộ thúc đẩy tới xử phạt vi phạm dùng từ ngữ không chuẩn mực và không hợp nhất, khác biệt là các từ khối lượng, trọng lượng, chuyên chở trọng và chuyên chở trọng. Do viện dẫn lẫn nhau nên có nhiều văn bản như vậy. Sau đây chỉ nêu hai ví dụ:

Nhiều người hiểu hồ 106b như sau: Tên hồ là “Cấm xe chuyên chở trên 2,5T” và giảng giải là “cấm tất cả các loại xế hộp chở hàng có chuyên chở trọng từ 2,5 tấn trở lên”. Nhưng văn bản này có nhiều mâu thuẫn về từ ngữ:

luat-giao-thong-viet-nam-lam-kho-tai-xe

Đã dùng từ “chuyên chở trọng” (nhưng hiểu sai nghĩa của nó như sẽ thấy dưới đây ngay trong cùng văn bản đó). Theo giảng giải trên, xe có chuyên chở trọng bằng 2,5 t cũng bị cấm, trái với tên hồ là trên 2,5 t. Ngoài ra, dùng ký hiệu T là trái với Luật Đo lường;

Sau đó, ở hồ 115 viết “chuyên chở trọng (bao gồm cả xe và hàng hóa)” và ở hồ 116 lại viết “trọng lượng tổng thể (gồm cả xe và hàng hóa)”. Như vậy là đã hiểu sai về chuyên chở trọng và dùng từ không nhất quán.

Còn ở Quy chuẩn kỹ thuật nhà nước mới nhất, Quy chuẩn 41 viết như sau: “Biển số P.106b: Để báo đường cấm các loại xe xế hộp chuyên chở có khối lượng chuyển vận (theo Giấy chứng thực kiểm định an ninh kỹ thuật và bảo vệ không gian công cụ liên lạc cơ giới đường bộ) lớn hơn một giá trị cố định, phải đặt hồ số P.106b. Biển có hiệu lực cấm các xe xế hộp chuyên chở có khối lượng chuyển vận (xác định theo Giấy chứng thực kiểm định an ninh kỹ thuật và bảo vệ không gian công cụ liên lạc cơ giới đường bộ) lớn hơn giá trị chữ số ghi trong hồ (chữ số tấn ghi bằng màu trắng trên hình vẽ xe). Biển có hiệu lực cấm đối với cả máy kéo và các xe máy chuyên dùng đi vào đoạn đường đặt hồ”.

Quy chuẩn này đã dùng cụm từ “khối lượng chuyển vận” rất dễ lầm lẫn với khối lượng chuyển vận khi xe đang lưu thông, mà khi giảng giải hồ 115 sau đó cũng dùng. Thực ra, khối lượng chở có thể đổi thay nặng nhẹ khác nhau tùy theo từng chuyến và cần phải đánh giá Giấy chuyên chở mới có thể biết được. Mặc dù QC 41 đã giảng giải, nhưng lời giảng giải dông dài đặt trong ngoắc đơn, khiến nhiều người trích dẫn bỏ lỡ. Ngoài ra, ảnh trên cho thấy, dùng dấu chấm làm dấu thập phân là trái với quy định về đo lường, trong khi ở những hồ báo khác đã dùng đúng dấu phẩy.

Các trạng sư, quan toà, cảnh sát liên lạc và các trường tập huấn tài xế, cố nhiên, chỉ có thể viện dẫn văn bản luật pháp còn thiếu hợp nhất như trên để giảng giải, nên tình trạng hiểu mơ hồ càng thêm lan rộng. Muốn kết thúc tình trạng đó, văn bản luật pháp cần được sửa đổi từ ngữ, sao cho có tính khoa học, ngắn gọn, chính xác và nhất quán.

Trước hết, Trọng chuyên chở là gì? Trọng chuyên chở là khối lượng lớn nhất mà xe có thể chở được (xem Từ điển tiếng Việt Hoàng Phê của Viện Ngôn ngữ học (đã nhận giải thưởng KH và CN năm 2005). Đó là một tham số không đổi thuộc giấy tờ lý lịch của xe, được ghi trên cánh cửa xe và/hoặc trong Giấy Chứng nhận Kiểm định xe do Đăng kiểm cấp (viết tắt: GIấy CNKĐ).

Từ này cũng đã được dùng có truyền thống trong lĩnh vực đóng tàu và hàng hải cùng trong ngành Giao thông chuyên chở.

Trọng chuyên chở là do nhà kiến tạo, chế tác định ra từ đầu. Các phòng ban của xe được chế tác ăn nhập để chịu được chuyên chở trọng đã định đó. Nếu chở vượt chuyên chở trọng, xe sẽ mất an ninh như nổ lốp, gẫy nhíp hoặc sườn gầm, đổ vỡ lẽ quan tài xe, bị lật khi vào đường vòng, mất phanh hay mất lái do quán tính lớn. Như vậy, chưa thúc đẩy gì tới cầu hay đường, xe vượt chuyên chở trọng không được lăn bánh trên bất kỳ tuyến đường nào.

Đối với công cụ chở hàng thì sức chở là chuyên chở trọng tính bằng kilôgam (kg) hay tấn (t); còn đối với công cụ chở người thì sức chở là số người tối đa chở được, ví dụ như nói xe 7 chỗ, cầu thang máy 800 kg (12 người)… Nó không phải là khối lượng chở thực tiễn trên công cụ đang lưu thông, không bao gồm khối lượng bản thân công cụ và cũng không phải là tổng hai khối lượng nói trên.

Đối với hồ 106b, hồ này cấm xe có chuyên chở trọng lớn hơn con số ghi trên hồ. Như vậy, Cảnh sát liên lạc chỉ nhìn bên ngoài xe hoặc xem Giấy CNKĐ là biết xe thuộc loại nào, chuyên chở trọng bao nhiêu; sau đó so sánh với con số trên hồ 106b sẽ biết xe đó có vi phạm hồ cấm này hay không, mà không cần phải cân xe hay làm một phép tính cộng nào cả.

Ví dụ: Loại xe chuyên chở Thaco Hyundai HD450 chuyên chở trọng 4,1 t (thường có ghi bên ngoài cánh cửa buồng lái và trong Giấy CNKĐ) nếu đi vào đường cắm hồ 106b có ghi 4 t là vi phạm, vì 4,1 t > 4 t, không quan tâm tới khối lượng bản thân xe bao nhiêu và xe đang chở nặng thế nào; thậm chí xe chạy không cũng là vi phạm.

Trong khi đó, loại xe chuyên chở Hino XZU720 chuyên chở trọng 3,9 t đi vào đường này sẽ không vi phạm, vì 3,9 t

Lý do là ở mục tiêu của hồ cấm. Trong khi các hồ 115 và 116 giới hạn khối lượng tổng thể và khối lượng trên trục xe, có mục tiêu đảm bảo an ninh cho các kết cấu cầu và đường thì hồ 106b nhằm mục tiêu hoàn toàn khác: Có những đoạn tuyến đông chật hay ùn tắc, khó tránh nhau hay quay đầu, không có chỗ cho dừng đỗ hoặc vì những lý do dân sinh như bụi, tiếng ồn, có trạm xe buyt, bệnh viện, vỉa hè hẹp… người ta phải cấm loại xe chuyên chở lớn hơn một mức cố định đi vào.

Biển 106a cũng có mục tiêu như vậy, chỉ khác là với đoạn tuyến có đề xuất nghiêm nhặt hơn, hồ 106a cấm mọi xe chuyên chở, tức thị xe có chuyên chở trọng từ 1500 kg trở lên.

Như vậy, trong các văn bản luật pháp, ở điều giảng giải từ ngữ cần có thêm giảng giải từ “chuyên chở trọng”. Khi đã hiểu chuyên chở trọng là gì thì cả đoạn dông dài lặp đi lặp lại, dễ gây hiểu nhầm “khối lượng chuyển vận (theo Giấy chứng thực kiểm định an ninh kỹ thuật và bảo vệ không gian công cụ liên lạc cơ giới đường bộ) được thay bằng một từ “chuyên chở trọng”. Khi đó hồ 106b sẽ trở thành ngắn gọn, chính xác và dễ hiểu như sau:

Biển 106b – Cấm xe chuyên chở có chuyên chở trọng vượt con số ghi trên hồ. Biển có hiệu lực cấm đối với cả máy kéo và xe máy chuyên dùng.

PGS. TS. Phan Văn Khôi