Trao đổi vấn đề này với TS. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu của Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright vn ông cho biết câu chuyện Vinaxuki biểu hiện khát vọng của nhà tư bản nội địa tha thiết với sản xuất công nghiệp ô tô. Dù vậy “đứng trước những rào cản hoành tráng của sự bảo hộ của các công ty nước ngoài, sự ưu ái không đồng đẳng và thực trạng không có ngành công nghiệp hỗ trợ” Vinaxuki đã thất bại.

“Tôi lấy ví dụ ngay cả tổ chức đang chiến thắng là Thaco thì phòng ban quan yếu nhất là động cơ ô tô – thứ chiếm hữu tới 40 – 50% giá trị xe vẫn phải nhập cảng. Điều đó có nghĩa là công nghiệp ô tô trong nước đang thiếu những ngành công nghiệp hỗ trợ như là chế tác thép, các ngành logistic… Và vinaxuki là 1 ví dụ cho việc khát vọng thôi thì chưa đủ, khát vọng phải đi đôi với nguồn lực, với điều kiện thiết chế, hệ sinh thái trong đó có cả các công ty các ngành công nghiệp hỗ trợ”, TS. Vũ Thành Tự Anh cho biết.

Do đó, để sẵn sàng cho ngành công nghiệp ô tô trong nước trước làn sóng xe giá rẻ khi thuế suất bằng 0% vào năm 2018, TS. Tự Anh cho rằng trước hết phải tạo ra không gian cạnh tranh đồng đẳng.

“Nếu chúng ta nhìn vào những các công ty ô tô bây giờ họ vẫn sống nhờ vào bảo hộ, bất kỳ khi nào có nguy cơ thuế giảm xuống họ đều đưa ra 1 thông điệp: tôi không lắp ráp ở vn nữa, tôi sẽ nhập thẳng về bán. Lý do như vậy chúng ta nên hiểu rằng sự ưu đãi không hề tạo ra công cạnh tranh”, ông nói.

Thông điệp thứ 2 là vn cần phải tạo ra 1 nâng cao năng lực cho các nhà cung ứng nội địa. Nghiên cứu cho biết lý do khiến các công ty ô tô không tăng được tỷ trọng nội địa hoá là do không tìm được nhà cung ứng tương ứng. Rồi thì đi sâu hơn, có thể nhận ra việc không có nhà cung ứng nội địa là bởi bởi không sản xuất được các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Ở đây, TS. Vũ Thành Tự Anh khác lạ nhấn mạnh vai trò các công ty vừa – được xem là cầu nối hay chất keo dính trong chuỗi giá trị toàn cầu. Bởi lẽ họ là nhà cung ứng quan yếu nhất cho công nghiệp ô tô cũng như đóng hộp chế tác khác

Thế nhưng, nhìn lại, vn chỉ có 96% là công ty nhỏ, mà phần lớn là công ty siêu nhỏ có 10 cần lao trở xuống, 2% là công ty lớn chỉ còn lại 2% công ty vừa.

“Chỉ 2% số công ty vừa làm sao có thể kéo 96% mà phần lớn là công ty siêu nhỏ để kết nối với 2% ông lớn còn lại trong nền kinh tế?”, TS. Tự Anh đánh giá.

Ông khẳng định các công ty vừa này chúng ta sản xuất trong thời đoạn qua không thoả đáng, do vậy chúng ta không có các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Thứ 3 đó là thiết chế. Thực tế cho thấy các công ty vn đang phàn nàn rất nhiều về tình trạng bôi trơn, chi ngoài. Cụ thể, theo nghiên cứu mới nhất của VCCI, tỷ trọng này đang chiếm hữu từ 5 – 10% lợi nhuận của công ty.

“Điều này đồng nghĩa việc có thể vắt kiệt tất cả những lợi nhuận, khiến cho công ty chẳng thể luỹ dẫn tới không thay đổi không nâng cao công nghiệp, không tăng cấp được… dẫn tới năng lực cạnh tranh suy giảm. Đấy là 2 nguyên tố quan yếu nhất để có thể ô tô nói riêng và các ngành công nghiệp chế tác đóng hộp khác khi đứng trước nguy cơ giảm thuế có thể sinh tồn và cạnh tranh đc”, TS. Vũ Thành Tự Anh nói.